Travma Testi Nedir?
Travma testi, sarsıcı bir olayın ardından ortaya çıkan yeniden yaşama, kaçınma, aşırı tetikte olma, duygusal kopukluk ve suçluluk belirtilerini kontrol eden kısa bir tarama aracıdır. Tanı koymaz; ayrıntılı değerlendirme gerekip gerekmediğini gösterir.
Bu sayfadaki test, birinci basamakta travma sonrası stres bozukluğu taraması için geliştirilmiş PC-PTSD-5 maddelerine dayanır. Beş madde, TSSB'nin beş çekirdek belirti kümesini birer soruyla temsil eder.
Travma, olayın kendisi değil; olayın kişide bıraktığı etkidir. Aynı olay bir kişide kalıcı bir iz bırakırken diğerinde bırakmayabilir. Bu nedenle "benim yaşadığım travma sayılır mı" sorusunun cevabı olayın büyüklüğünde değil, sizde bıraktığı etkide aranır.
Travma Testi Nasıl Yapılır?
Sizi sarsan olayı düşünerek beş soruyu son bir ayı esas alarak "Evet" ya da "Hayır" olarak yanıtlarsınız. Evet yanıtları toplanır; 3 ve üzeri sonuç ayrıntılı değerlendirme eşiğidir.
Testi doldurmadan önce hangi olayı düşündüğünüzü kendinize netleştirin. Birden fazla sarsıcı deneyiminiz varsa, şu anda sizi en çok etkileyeni esas almanız önerilir.
- Son bir ayı esas alın; olayın hemen sonrasındaki ilk günleri değil.
- Soruları yanıtlarken kendinizi zorlamayın; rahatsız olursanız ara verebilirsiniz.
- Olayın üstünden bir aydan az geçtiyse, bu tepkiler normal akut yanıtın parçası olabilir.
- Tek bir evet yanıtı bile sizi rahatsız ediyorsa bu, bir uzmanla konuşmak için yeterli sebeptir.
Travma Yaşadığımı Nasıl Anlarım?
Travmanın ayırt edici işareti, olay bittiği hâlde bedenin ve zihnin olayı bitmemiş gibi yaşamaya devam etmesidir: istenmeden gelen görüntüler, sürekli tetikte olma, hatırlatanlardan kaçınma ve duygusal uyuşma.
Sarsıcı bir olayın ardından ilk günlerde ve haftalarda yoğun tepkiler vermek beklenen bir durumdur. Bu tepkiler çoğu kişide bir ay içinde azalır. Bir aydan uzun sürüyor ve günlük hayatı bozuyorsa travma sonrası stres bozukluğu gündeme gelir.
Travma tepkileri her zaman korku biçiminde gelmez. Bazı kişilerde baskın belirti öfke, bazılarında uyuşma ve kopukluk, bazılarında ise açıklanamayan bedensel ağrılar ve uyku bozukluğu olur. Olayı hatırlamak istemediği için pek çok kişi bağlantıyı kendisi kuramaz.
- İstenmeden gelen görüntüler, kâbuslar, "sanki yeniden yaşıyormuşum" hissi
- Olayı hatırlatan yer, kişi, ses ve konulardan kaçınma
- Sürekli tetikte olma, kolay irkilme, arkada biri varmış hissi
- Uykuya dalamama, sık uyanma
- Duygusal uyuşma, sevdiklerine karşı bile mesafe hissi
- Konsantrasyon güçlüğü ve unutkanlık
- Öfke patlamaları ya da sürekli gerginlik
- Kendini suçlama: "ben engelleyebilirdim" düşünceleri
Travma Testi Sonuçları Ne Anlama Gelir?
0-2 arası "Evet" yanıtı tarama eşiğinin altında kalır. 3 ve üzeri yanıt, travma sonrası stres bozukluğu yönünde ayrıntılı değerlendirme gerektiğine işaret eder.
Bu testte eşiği aşmak "TSSB'm var" demek değildir. Tanı için belirtilerin bir aydan uzun sürmesi, işlevselliği bozması ve bir uzman tarafından ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerekir.
Eşiğin altında kalmak da "etkilenmedim" anlamına gelmez. Travma, TSSB tanısı ölçütlerini karşılamasa bile uyku, ilişkiler ve beden sağlığı üzerinde uzun süreli etki bırakabilir.
Travma Nasıl Tedavi Edilir?
Travma sonrası stres bozukluğunda en çok kanıta sahip yaklaşımlar EMDR terapisi, travma odaklı bilişsel davranışçı terapi ve uzamış maruz bırakma terapisidir. Bu yöntemler, anının işlenerek bugünkü tehdit hissinden ayrılmasını sağlar.
Travmanın kendi başına geçmesini beklemek sık yapılan bir seçimdir, ancak kaçınma davranışı tabloyu besler: olayı düşünmemek kısa vadede rahatlatır, uzun vadede anının işlenmesini engeller.
Travma terapisinde olayı baştan sona anlatmak zorunda değilsiniz. Özellikle EMDR'de çalışma, anıyı yeniden ayrıntılı biçimde yaşamaya değil, anının bedende ve zihinde bıraktığı yükün azaltılmasına odaklanır.
- EMDR terapisi (göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme)
- Travma odaklı bilişsel davranışçı terapi
- Uyku düzenini ve güvenlik hissini yeniden kurmaya yönelik çalışmalar
- Nefes ve bedensel düzenleme (topraklanma) teknikleri
- Alkol ve maddeyi baş etme aracı olarak kullanmaktan kaçınmak
- Güvendiğiniz kişilerle teması kesmemek
- 3 ve üzeri sonuç aldıysanız bir travma alanında çalışan uzmanla görüşmek
Travma Testi Güvenilir mi?
PC-PTSD-5, birinci basamak sağlık hizmetlerinde TSSB taraması için geliştirilmiş, duyarlılığı gösterilmiş kısa bir araçtır. Tarama amaçlıdır; tanı koymak için tasarlanmamıştır.
Beş madde, TSSB'nin tüm belirti alanlarını ayrıntılı biçimde kapsamaz. Özellikle çocukluk çağı travmaları ve uzun süreli tekrarlayan travmalarda tablo daha karmaşık olur ve bu tarama yetersiz kalabilir.
Yaşadığınız olayı ilk kez bir yere yazmak ya da işaretlemek bile zorlayıcı olabilir. Testi doldururken yoğun bir rahatsızlık hissederseniz bu, tabloyu bir uzmanla ele almanız gerektiğinin kendi başına bir göstergesidir.
Travma (TSSB) Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Travma testi kaç soru?
Bu sayfadaki PC-PTSD-5 temelli travma testi 5 sorudan oluşur ve yaklaşık 1 dakikada tamamlanır.
Kaç puan travma sonrası stres bozukluğu sayılır?
Bu tarama aracında 3 ve üzeri "Evet" yanıtı, ayrıntılı değerlendirme gerektiren eşik olarak kabul edilir. Bu, tanı anlamına gelmez.
Her sarsıcı olay travma mıdır?
Hayır. Travmayı belirleyen olayın büyüklüğü değil, kişide bıraktığı kalıcı etkidir. Aynı olay bir kişide travmatik bir iz bırakırken diğerinde bırakmayabilir.
Travma sonrası stres bozukluğu kendi kendine geçer mi?
Bazı kişilerde belirtiler ilk ay içinde kendiliğinden azalır. Bir aydan uzun süren ve günlük hayatı bozan tablolarda ise kendi başına geçmesini beklemek süreci uzatır; EMDR ve travma odaklı terapiler belirgin fayda sağlar.
Test sonuçlarım kaydediliyor mu?
Hayır. Yanıtlarınız yalnızca kendi tarayıcınızda hesaplanır, sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez.
