EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing — Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), özellikle travmatik ya da rahatsız edici yaşantıların ele alınmasında kullanılan, yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. 1980'lerin sonunda Dr. Francine Shapiro tarafından geliştirilen yöntem, bugün Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve pek çok ulusal ruh sağlığı kurumu tarafından travma sonrası güçlükler için kanıt temelli yaklaşımlardan biri olarak kabul edilmektedir. Bu yazıda EMDR'nin ne olduğunu, nasıl uygulandığını, sekiz aşamalı sürecin ayrıntılarını ve hangi durumlarda düşünülebileceğini bilgilendirici bir çerçevede ele alıyoruz.
EMDR Nedir?
EMDR, rahatsız edici bir anının beyinde yeniden işlenmesini hedefler. Yaklaşımın temelinde, bazı yaşantıların sinir sisteminde yeterince işlenememesi nedeniyle bugünü etkilemeye devam ettiği düşüncesi yer alır — bu anılar, sanki zaman içinde "donmuş" gibi, tetiklendiklerinde ilk yaşandıkları andaki yoğunlukla geri dönebilir. Süreçte, danışanın anıya kısa aralıklarla odaklanması sırasında çift yönlü uyarım (bilateral stimulation — en sık göz hareketleri, bazen dokunsal veya işitsel uyarım) kullanılır ve anının duygusal yükünün, bedensel karşılığının ve anıyla birlikte taşınan olumsuz inançların (ör. "güvende değilim", "yetersizim") azaltılması amaçlanır.
EMDR, klasik konuşma terapilerinden farklı olarak, danışanın yaşadığı olayı ayrıntılı biçimde tekrar tekrar anlatmasını gerektirmez. Bu özelliği, özellikle anıyı sözelleştirmekte zorlanan ya da anlatmayı yeniden travmatize edici bulan kişiler için süreci nispeten daha tolere edilebilir kılabilir; yine de bu, kişiden kişiye değişen bir deneyimdir ve uygunluk ilk görüşmede birlikte değerlendirilir.
Süreç Nasıl İşler? EMDR'nin Sekiz Aşaması
Standart EMDR protokolü sekiz aşamadan oluşur ve her danışan için bu aşamaların süresi farklılık gösterebilir:
- Öykü alma: Danışanın geçmişi, mevcut güçlükleri ve terapi hedefleri birlikte değerlendirilir; işlenecek anılar bir çalışma planı çerçevesinde belirlenir.
- Hazırlık: Güven ilişkisi kurulur, EMDR süreci anlatılır ve danışana güvenli yer/sakinleşme teknikleri gibi baş etme kaynakları kazandırılır.
- Değerlendirme: Hedef anı, anıyla ilişkili görüntü, olumsuz inanç, hedeflenen olumlu inanç, duygular ve bedensel duyum netleştirilir; başlangıç rahatsızlık düzeyi ölçülür.
- Duyarsızlaştırma: Çift yönlü uyarım setleri eşliğinde anıya odaklanılır; anının duygusal yoğunluğu azalana kadar bu adım tekrarlanır.
- Yerleştirme: Hedeflenen olumlu inanç, anıyla ilişkilendirilerek güçlendirilir.
- Beden tarama: Anıyla ilişkili kalan bedensel gerginlik ya da rahatsızlık olup olmadığı kontrol edilir ve gerekiyorsa işlenir.
- Kapanış: Seans, danışan duygusal olarak dengeli bir noktada tamamlanacak şekilde sonlandırılır.
- Yeniden değerlendirme: Bir sonraki seansın başında, önceki çalışmanın kalıcılığı ve varsa yeni gündemler birlikte gözden geçirilir.
Bir anının tamamen işlenmesi genellikle birden fazla seans gerektirir; kaç seansa ihtiyaç duyulacağı, anının niteliğine, sayısına ve danışanın genel durumuna göre değişir. Bu nedenle net bir seans sayısı vermek yerine, süreç ilk görüşmelerde birlikte planlanır ve düzenli olarak gözden geçirilir.
Hangi Durumlarda Düşünülebilir?
EMDR sıklıkla travma sonrası yaşanan zorluklarla ilişkilendirilse de, uygulanabilirliği her zaman bireysel bir değerlendirmeye bağlıdır. Literatürde EMDR'nin ele alınmasının düşünülebileceği bazı alanlar şunlardır:
- Tek seferlik travmatik yaşantılar (kaza, saldırı, doğal afet gibi)
- Çocukluk çağı örselenmeleri ve tekrarlayan olumsuz yaşantılar
- Travma sonrası stres bozukluğuna eşlik eden belirtiler
- Bazı kaygı bozuklukları ve fobiler
- Yas sürecinde takılı kalınan güç anılar
- Performans kaygısı gibi belirli işlevsellik alanlarını etkileyen anılar
Uygun olup olmadığı, ilk görüşmelerde geçmiş, mevcut durum ve hedefler ele alınarak birlikte belirlenir. EMDR bir mucize yöntem değil; yapılandırılmış ve kanıt temelli bir çalışma biçimidir; bazı durumlarda tek başına, bazı durumlarda ise diğer terapötik yaklaşımlarla (BDT, şema terapi vb.) birlikte planlanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
EMDR acı verici mi?
Anıya odaklanmak zaman zaman zorlayıcı duygular ortaya çıkarabilir; ancak süreç, danışanın tolere edebileceği bir hızda ve güvenli baş etme kaynakları eşliğinde ilerleyecek şekilde yapılandırılır. Seans her zaman danışan duygusal olarak dengeli bir noktada tamamlanacak şekilde sonlandırılır.
EMDR herkes için uygun mudur?
Hayır; uygunluk kişiye, mevcut duruma ve çalışılacak konuya göre değişir. Bazı durumlarda önce stabilizasyon çalışması yapmak, bazı durumlarda ise farklı bir yöntemle ilerlemek daha uygun olabilir. Bu değerlendirme ilk görüşmede yapılır.
EMDR'yi kimler uygulayabilir?
EMDR, yalnızca bu konuda tanınmış kurumlardan düzey eğitimlerini ve süpervizyonunu tamamlamış ruh sağlığı profesyonelleri tarafından uygulanmalıdır.
EMDR Uygulaması İçin Kime Başvurulur?
EMDR, ilgili eğitimi almış ruh sağlığı profesyonelleri tarafından uygulanır. Bu nedenle çalışacağınız kişinin EMDR eğitim düzeyini (1. ve 2. düzey), aldığı süpervizyonu ve deneyimini öğrenmeniz önerilir. İstanbul Anadolu Yakası'nda bu alanda destek arıyorsanız, Ataşehir'de EMDR terapisi ve diğer çalışma alanları hakkında ayrıntılı bilgiye ulaşabilir, EMDR eğitimi almış klinik psikologlarımızın akademik geçmişini inceleyebilirsiniz.
