Şema terapi, Dr. Jeffrey Young tarafından geliştirilen; bilişsel davranışçı terapi, bağlanma kuramı, gestalt ve psikodinamik yaklaşımlardan beslenen bütünleştirici bir psikoterapi yöntemidir. Özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde temel duygusal ihtiyaçların yeterince karşılanmaması sonucu oluşan ve yetişkinlikte tekrar eden örüntülere yol açan "erken dönem uyum bozucu şemaları" ele alır. Bu yazıda şema terapinin ne olduğunu, temel kavramlarını ve hangi güçlüklerde düşünülebileceğini bilgilendirici bir çerçevede ele alıyoruz.
"Şema" Kavramı Ne Anlama Gelir?
Şema terapide "şema", kişinin kendisi, başkaları ve dünya hakkında erken yaşta oluşturduğu, zamanla kök salan ve tekrar eden derin inanç ve duygu örüntülerini ifade eder. Örneğin çocukluğunda duygusal olarak yeterince desteklenmemiş bir kişi, yetişkinlikte "kimse beni gerçekten anlamıyor" şemasıyla ilişkilerinde tekrar eden bir yalnızlık hissi yaşayabilir. Bu şemalar bilinç dışı işlediği için kişi genellikle neden aynı ilişkisel ya da duygusal örüntüleri tekrarladığının farkında olmayabilir.
Şema Modları
Şema terapinin ayırt edici kavramlarından biri "mod" kavramıdır: kişinin belirli bir anda içinde bulunduğu duygu durumu ve baş etme tarzı. Örneğin bir kişi eleştiriye maruz kaldığında "Kırılgan Çocuk" moduna geçip yoğun bir değersizlik hissi yaşayabilir, ardından bu duyguyla baş etmek için "Kopuk Koruyucu" modunda duygusal olarak geri çekilebilir ya da "Cezalandırıcı Ebeveyn" modunda kendini ağır biçimde eleştirebilir. Şema terapinin hedeflerinden biri, bu modları fark etmek ve "Sağlıklı Yetişkin" modunu güçlendirerek daha dengeli baş etme yolları geliştirmektir.
Hangi Güçlüklerde Düşünülebilir?
Şema terapi, özellikle uzun süredir devam eden ve tekrar eden örüntülerin söz konusu olduğu durumlarda literatürde sıkça tercih edilen bir yaklaşımdır:
- Kişilik bozuklukları ve kalıcı özgüven güçlükleri
- İlişkilerde tekrar eden olumsuz örüntüler (bağımlılık, kaçınma, çatışma gibi)
- Kronik depresif belirtiler
- Çocukluk çağı yaşantılarının bugüne taşınan etkileri
- Standart bilişsel davranışçı terapiye yeterli yanıt alınamayan durumlar
Süreç Nasıl İşler?
Şema terapi süreci, kişinin geçmişinin ve mevcut örüntülerinin birlikte değerlendirilmesiyle başlar; ardından hangi şemaların ve modların baskın olduğu haritalandırılır. İlerleyen aşamalarda bilişsel, duygusal (imgeleme ve deneyimsel teknikler dahil) ve davranışsal tekniklerle bu örüntülerin fark edilmesi ve değiştirilmesi hedeflenir. Şema terapi genellikle standart bilişsel davranışçı terapiden daha uzun soluklu bir çalışmayı gerektirir; süre, örüntülerin derinliğine ve kişinin ihtiyacına göre değişir.
Sıkça Sorulan Sorular
Şema terapi ile bilişsel davranışçı terapi arasındaki fark nedir?
BDT genellikle güncel düşünce ve davranış örüntülerine odaklanırken, şema terapi bu örüntülerin köklerini çocukluk yaşantılarına kadar takip eder ve duygusal (deneyimsel) teknikleri daha kapsamlı biçimde kullanır.
Şema terapi ne kadar sürer?
Kişinin ihtiyacına ve ele alınan örüntülerin derinliğine göre değişir; net bir süre vermek yerine süreç ilk görüşmelerde birlikte planlanır.
Şema terapiyi kimler uygulayabilir?
Şema terapi, ISST (International Society for Schema Therapy) gibi uluslararası kurumlardan onaylı eğitim ve süpervizyon almış ruh sağlığı profesyonelleri tarafından uygulanmalıdır.
Kime Başvurulur?
Şema terapi konusunda destek ararken, çalışacağınız kişinin ISST onaylı eğitim düzeyini öğrenmeniz önerilir. İstanbul Anadolu Yakası'nda bu alanda destek arıyorsanız, Ataşehir'de psikolojik danışmanlık hakkında bilgi alabilir, şema terapi eğitimi almış klinik psikologlarımızın akademik geçmişini inceleyebilirsiniz.
